Po wizycie w pięknym krajobrazowo miejscu jakim są Schody Turków, wyruszamy do pobliskiego Agrigento, znanego przede wszystkim z Doliny Świątyń (Valle dei Templi), czyli stanowiska archeologicznego, o którym starożytny grecki pieśniarz mówił, że jest najpiękniejszym miastem śmiertelnych.
AGRIGENTO
Zanim dotrzemy do Doliny Świątyń zatrzymujemy się w miasteczku Agrigento. Parkujemy (bezpłatnie) na głównej ulicy Via Atenea wypełnionej sklepami, kawiarniami i knajpkami.
Nie ma już murów obronnych i zamku, ale zachowało się w miasteczku trochę średniowiecznych śladów takich jak kościoły i budynki. Z prowincji Agrigento pochodzi najwięcej mafijnych klanów, w tym potężny klan Cuntrera-Caruana.
Z perspektywy czasu muszę zaznaczyć, że w porównaniu do bardziej znanych turystycznych miasteczek Sycylii, Agrigento sprawia wrażenie zaniedbanego, nie widać w nim przemyślanego planu renowacji budynków. Jednak pomimo zaniedbania, średniowieczne uliczki za sprawą architektury są urokliwe.
Nie dziwi to zaniedbanie, jeśli wierzyć temu co przeczytałam na blogu Zależna w podróży Dziś zamiast morderstwami (mafia), zajmuje się ona pieniędzmi i władzą. Kontroluje elektrownie i wodociągi. I przede wszystkim kładzie rękę na dotacjach z Unii Europejskiej i bez żadnych skrupułów, mając pozwolenie z góry, bierze kasę na kolejne projekty, które nigdy nie zostają zrealizowane. Widać to przede wszystkim w stolicy Sycylii – Palermo i właśnie w Agrigento.
Streetart
Uwagę od nadgryzionych zębem czasu budynków skutecznie odwraca streetart. Nie oddalając się z centrum miasta warto wstąpić na ulicę Via Neve i kolorowe schody Scaletta Via Neve ze sztuką uliczną w różnych aspektach…
Kościół San Lorenzo del Purgatorio
W połowie Via Atenea trafiamy na barokowy Kościół San Lorenzo, znany również jako kościół dusz w czyśćcu, będący przykładem „sycylijskiego barochetto”. Bogaty i okazały barokowy zabytek, wzniesiony został w drugiej połowie XVIII wieku, jako miejsce uroczystości liturgicznych dla rzeszy wiernych słuchających kaznodziejów. We wnętrzu można podziwiać wspaniałe stiukowe dekoracje wykonane przez rodzinę Serpotta.
Tuż przed kościołem znajduje się wejście do tzw. Hypogeum Czyśćca. Jest to sieć tuneli zbudowanych w okresie hellenistycznym i służących do transportu wody w dół rzeki. Odkryte zostały przypadkiem, gdy ze względu na nieustanną infiltrację wody postanowiono obniżyć poziom placu.
Na wprosi kościoła znajduje się placyk z nowoczesną fontanną (nieczynną podczas naszego pobytu), ale uwagę przyciąga stojące tam niebieskie drzewo szczęścia.
Kościół Santa Maria Dei Greci
Naszym kolejnym celem jest Kościół Świętej Marii Greckiej. Bez pomocy GPS trudno byłoby do niego trafić. Świątynia otoczona jest budynkami mieszkalnymi, na dodatek była niedostępna do zwiedzania i mogliśmy zrobić tylko wejście do niej, przez zamkniętą bramę.
Kościół Santa Maria dei Greci został zbudowany między XII a XIII wiekiem, na pozostałościach doryckiej świątyni z V wieku. Miejsce było prawdopodobnie poświęcone Atenie lub Zeusowi Atabirio , czyli „z góry”, a może Zeusowi Polieo, czyli „z miasta”.
Nazwa kościoła nawiązuje do faktu, że świątynia zajęta była przez wspólnotę zakonników greckich, którzy wybrali go na katedrę obrządku grecko-prawosławnego.
Via Duomo i Katedra
Najważniejszym budynkiem ulicy Katedralnej jest położona na najwyższym wzniesieniu XI-wieczna Katedra di San Gerlando zwana też Katedrą Agrigento.
Budynek powstał na polecenie Gerlando di Besançon, który w tamtych latach był biskupem Agrigento. Na przestrzeni wieków ulegał jednak ciągłym przeobrażeniom i dodatkom, które zmieniły zarówno jej wygląd zewnętrzny, jak i wewnętrzny. W prawej nawie znajduje się urna San Gerlando, która dwa razy w roku jest niesiona w procesji ulicami miasta. W wieży katedry w Agrigento znajdziemy kopię tajemniczego Listu diabła. Według legendy został napisan w 1676 roku przez zakonnicę z klasztoru Palma di Montechiaro pod dyktando samego diabła.
Z wieży katedralnej rozpościera się widok na całe stare miasto i okolicę. Świątynię możemy zwiedzić codziennie z wyjątkiem poniedziałku. W ciągu dnia kościół jest zamykany więc nie udało nam się ani zobaczyć środka świątyni, ani podziwiać okolicznych widoków.
DOLINA ŚWIĄTYŃ
Największą atrakcją turystyczną Agrigento jest jednak Valle dei Templi, czyli Dolina Świątyń. Znajduje się ona około 3 kilometry na północny wschód od centrum miasta. Wstęp (bez muzeum) 10 € od osoby, przy wejściu do muzeum jest płatny parking, cena zależy od długości postoju, płatność w parkomacie.
Dolina Świątyń w Agrigento jest jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych na całej Sycylii. Jego 1300 hektarów czyni go jednym z największych parków archeologicznych na Morzu Śródziemnym. Wewnątrz znajdują się świątynie z V wieku p.n.e. z czasów greckich, podziemne katakumby, grobowce z czasów bizantyjskich, pozostałości budynków religijnych i cywilnych Akragas, starożytnego miasta Agrigento. Świątynie zbudowane są w stylu doryckim, ze skały wulkanicznej.
Na zobaczenie warto przeznaczyć min 2 godziny, a i tak to nie będzie zbyt wiele. Generalnie teren jest otwarty więc warto pomyśleć o ochronie przed słońcem i zaopatrzyć się w wodę. Do parku archeologicznego prowadza dwa wejścia, my zaczynamy zwiedzanie od Świątyni Dioscuri.
Świątynia Dioscuri (Świątynia Kastora i Polluksa)
Świątynia Dioscuri lub Świątynia Kastora i Polluksa swój obecny wygląd zawdzięcza przebudowie przeprowadzonej w XIX wieku przez Komisję Starożytności Sycylii. Do jej wykonania wykorzystano elementy z budynków z różnych epok. Oryginalna świątynia miała sześć kolumn na krótkich bokach i trzynaście wzdłuż długich boków.
Świątynia Zeusa Olimpijskiego
Mieszkańcy Agrigento zbudowali tę świątynię, aby podziękować ojcu wszystkich bogów po zwycięstwie odniesionym przez miasto w bitwie pod Hymerą w 480 r p.n.e. Sanktuarium miało niezwykłe rozmiary i było największą dorycką świątynią. Jej budowa skłoniła greckich architektów do eksperymentowania i poszukiwania innowacyjnych rozwiązań architektonicznych. Ciekawe są Telamony (rzym.) Atlasy (grec.), posągi męskich postaci, które zastępowały kolumny, aby nadać konstrukcji większą stabilność. Ten widoczny w ruinach świątyni to odlew wykonany w XIX wieku. Oryginał znajduje się w Muzeum Archeologicznym w Agrigento.
W wielu blokach kamiennych, można zobaczyć wyżłobienia w kształcie litery U (wcześniej niewidoczne dla ludzi). Powstały one podczas transportu i podnoszenia bloków przy pomocy lin.
Świątynia Heraklesa
Świątynia Heraklesa (Herkules dla Rzymian) jest najstarszą z budowli znajdujących się w Dolinie Świątyń w Agrigento. Znaczna długość świątyni, duża średnica kolumn oraz układ kapiteli wskazują na budowę tego sanktuarium pod koniec VI w p.n.e. Wzmianki zawarte w dziełach Tytusa Liwiusza i Cycerona pozwoliły na przypisanie tej świątyni kultu Heraklesa.
Casa Natale di Luigi Pirandello
W drodze do kolejnych świątyń mijamy wiejski budynek z końca XVIII wieku, miejsce narodzin dramaturga, powieściopisarza Luigiego Pirandello. W 1949 roku dom został uznany za pomnik narodowy, a następnie odrestaurowany. Znajduje się tu obszerny zbiór fotografii, recenzji i wyróżnień, pierwsze wydania książek z dedykacjami, obrazy poświęcone słynnemu dramaturgowi i plakaty jego najbardziej znanych dzieł. Wokół budynku znajduje się przyjemny ogród.
Świątynia Zgody
Ze względu na dobry stan zachowania, Świątynia Zgody zaliczana jest do wyróżniających się budowli współczesnej cywilizacji greckiej . Świątynia pochodzi z V wieku p.n.e. Między końcem VI a początkiem VII wieku p.n.e., została przekształcona w chrześcijańską bazylikę pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła. Dokonano zmian konstrukcyjnych w budynku, aby nadawał się do nowych funkcji. W XVIII wieku świątynia została przywrócona do pierwotnego wyglądu.
Wybierając się do Doliny Świątyń miałam nadzieje, że przed Świątynią Zagłady nadal będzie „Upadły Ikar” rzeźba Igora Mitoraja, którego kariera artystyczna rozwijała się we Włoszech i Francji.
Rzeźby Igora Mitoraja przedstawiają postaci mitologiczne Grecji i Rzymu. Spotkamy je także w Polsce, w Krakowie, Warszawie i Poznaniu, a być może jeszcze w jakimś mieście. Każda z rzeźb jest sygnowana jego „podpisem”, tzn. ma jego usta.
Moje pierwsze włoskie spotkanie ze sztuką Igora Mitoraja było w Cortina D’Ampezzo, kiedy słysząc język polski, zaczepił mnie właściciel galerii, przyjaciel Igora Mitoraja.
Świątynia Hery Lacinia (Junony)
W rzeczywistości, jak w przypadku większości świątyń, nie wiemy, komu była poświęcona. Przypisanie Hery Lacinia wynikało z błędnej interpretacji tekstu rzymskiego pisarza Pliniusza Starszego, który w rzeczywistości mówi o świątyni znajdującej się w Kalabrii w Crotone. Świątynia Junony pochodzi z V wieku p.n.e. Na przestrzeni wieków była wielokrotnie odnawiana, prawdopodobnie już w czasach rzymskich po podpaleniu przez Kartagińczyków. Obecny wygląd jest wynikiem interwencji przeprowadzonej w XVIII wieku, kiedy to podwyższono kolumny po stronie północnej.
Południowe mury Akragas
Wzdłuż Via Sacra, czyli drogi prowadzącej ze Świątyni Junony do Świątyni Zgody, znajdują się pozostałości południowych murów miejskich Akragas.
Budowa murów datowana jest na VI wiek p.n.e., ale około 339 p.n.e. przeprowadzono kilka zabiegów konserwatorskich. W ścianach widoczne są również arcosolium czyli rodzaj grobu spotykany w okresie wczesnego chrześcijaństwa. Grób miał formę niszy z łukowym obramowaniem.
To tyle wspomnień z Doliny Świątyń, ale to nie wszystko co można tu zobaczy. Można tu zasmakować dużo więcej, bardzo odległej historii.
Podróż, maj 2022.