Herbatę na Sri Lance zawdzięczamy Brytyjczykom, którzy w 1824 roku przywieźli pierwszą roślinę herbacianą Camellia sinensis i zasadzili ją w Królewskich Ogrodach Botanicznych w Kandy.
Krótka historia
Jako pierwszy uprawę herbaty pod koniec 1867 roku zaczął Szkot James Taylor. Tajniki uprawy poznawał w Indiach. Nie ograniczył się tylko do pozyskiwania surowca, założył wytwórnię, paczkował herbatę i wysyłał na aukcje w Londynie. Cały biznes, jeszcze za życia Taylora, przejął sir Thomas Lipton. Stworzył on słynną markę herbaty, sprzedając ją klientom indywidualnym. Sukcesy handlowe Thomasa Liptona oraz jego dążenie do uczynienia drogiego i luksusowego towaru, jakim była wówczas herbata, artykułem ogólnodostępnym i tanim, zaowocowały nadaniem jego firmie przez Królową Wiktorię w 1895 roku tytułu oficjalnego królewskiego Dostawcy Dworu, a w 1898 roku tytułu szlacheckiego.
Warto wspomnieć, że wcześniej na wyspie uprawiano kawę, którą zaatakowała nieznana choroba, zwana Niszczącą Emilią, ten fakt również znacznie wpłynął na rozwój przemysłu herbacianego.
Od lat herbata jest głównym przemysłem na Sri Lance, a kraj może poszczycić się najlepszą czarną herbatą na świecie. Sri Lanka jest jednym z ostatnich miejsc, gdzie herbata zbierana jest ręcznie i jest to jeden z powodów, dla których jest ona tak bardzo ceniona, nie spotkasz w niej przypadkowych gałązek. Cała herbata uprawiana na Sri Lance jest teraz w 100% przyjazna dla warstwy ozonowej. To unikat, o którym nie może mówić żaden inny kraj produkujący herbatę. Obecnie opracowywane są plany całkowitego zakazu stosowania bromku metylu używanego przy przetwarzaniach eksportowych i dostawie.
Najważniejszym wyróżnikiem cejlońskich herbat jest to, z jakiej wysokości pochodzą krzewy. Dzieli się je w zależności od wysokości uprawy czyli do 600 m n.p.m., od 600 do 1200 m n.p.m. oraz powyżej 1200 m n.p.m. To sprawia, że herbata pochodząca z każdego z tych regionów smakuje nieco inaczej, posiada charakterystyczne nuty. Najlepsze są herbaty zbierane wysoko i na średniej wysokości. Wysoko uprawiana czarna herbata ma miodowo-złoty likier i jest lekka, należy do najlepszych herbat o wyraźnym smaku, aromacie i mocy. Nisko uprawiane herbaty mają bordowo-brązowy napar i mocniejszy smak. A średnio uprawiane herbaty są mocne, bogate i pełne.
Regiony uprawy herbaty cejlońskiej to: Prowincja Centralna (Nuwara Eliya i Kandy), Prowincja Uva, Prowincja Południowa (2000 m. n.p.m.), Prowincja Sabaragamuwa
Aby dotrzeć z Ella na plantacje i do fabryki herbaty wynajmujemy Vana (15000 LKR), jest nas sześć osób więc jest to bardzo wygodne. Najtaniej wynajęcie samochodu oferuje nam hotel, który jest oczywiście pośrednikiem.
Wzgórze Lipton’s Seat
Przed wyjazdem na Sri Lankę wiele czytałam o różnych plantacjach i choć o wizycie na Lipton’s Seat opinie były odmienne, zadecydowaliśmy, że warto jednak zobaczyć miejsce uprawy jednego z prekursorów cejlońskiej herbaty i samemu ocenić czy warto.
Wyruszamy z Ella spokojnie po śniadaniu, w okolicy Haputale widzimy pierwsze Tamilki zbierające listki herbaty.
Kobiety zbierają tylko najwyższy pączek i pierwsze dwa lub trzy liście, używając specjalnej łopatki, z tnącym ostrzem. Gdy łopatka jest pełna, liście wrzucane są do worka zawieszonego za pomocą paska na głowie. Każda kobieta zbiera dziennie 15-20 kg herbaty, co daje 30-45 tysięcy liści. Aby zapobiec deformacji krzewów, Tamilki uważnie zbierają także uszkodzone pączki, które się nigdy nie rozwiną, wraz z otaczającymi je dwoma liśćmi. Wygląda to malowniczo, ale tę słodycz przełamuje fakt, że za swoją pracę zarabiają dziennie ok. 15 zł.
Co ciekawe, herbata to drzewo, które może osiągnąć nawet 30 m wysokości. Drzewa przycinane są co 5-6 lat tak aby rosły w formie krzewów, a kobiety miały łatwy dostęp do listków.
Na sam szczyt (1970 m. n.p.m.) Lipton’s Seat docieramy busem, Najlepiej dotrzeć tam przed godziną 10, później całe pasmo gór zaczynają zasnuwać chmury. Jest to teren mglistych lasów deszczowych. Choć dotarliśmy tam dużo później to okazało się, że spóźniliśmy się o 10 minut, góry właśnie pokrywały się powoli chmurami. Wstęp na Lipton’s Seat to 550 LKR/osobę i 250 LKR za samochód.
Na szczycie wzgórza znajduje się ławeczka, na której siadamy obok samego sir Thomasa Liptona. Pomnik ulokowany jest w miejscu, w którym plantator lubił siadać, podziwiając krajobraz okolicznych wzgórz. Jest tu też niewielki lokal, w którym podawane są przekąski i oczywiście herbata.
Choć widok ze szczytu jest mniej imponujący przez chmury, to krajobrazy podczas jazdy w górę (wędrówka to 2-3 godziny) są niesamowite.
Widzimy nie tylko pola herbaciane, ale też ludzi zbierających czy wstępnie segregujących liście, niewielkie świątynie hinduskie (Tamilowi są wyznania hinduskiego), wioski na zboczach gór, uczniów w mundurkach, gdzie nie spojrzeć jest albo pięknie, albo bardzo ciekawie.
Fabryka herbaty Dambatenne, którą nabył Lipton działa do tej pory, ale decydujemy się zwiedzić fabrykę położoną w odległości 6 km od Ella.
Fabryka herbaty – Uva Halpewatte Tea Factory
Fabryka zbudowana została w 1940 roku, podczas rządów brytyjskich. Usytuowana jest na 1230 m,n,p,m, w chłodnym klimacie prowincji Uva.
W 2008 roku fabryka została największym producentem herbaty w regionie. W ciągu trzech i pół dekady szybko się rozwinęła, od skromnych początków z wydajnością produkcyjną 20 000 kg miesięcznie (15 pracowników i 2 ciężarówki), do obecnych możliwości produkcyjnych 150 000 kg miesięcznie odbieranych przez ponad 40 ciężarówek dziennie, przy sile roboczej ponad 300 pracowników.
Fabryka otoczona jest bujnymi zielonymi polami herbaty, które można zwiedzać z przewodnikiem (3000 LKR), można też poznać proces produkcji herbaty (3000 LKR), a całość zakończyć jej degustacją.
Po wizycie na Lipton’s Seat decydujemy się tylko na zwiedzanie fabryki. Choć w niektóre dni fabryka nie działa, to i tak odbywa się zwiedzanie i część maszyn jest uruchamiana.
Najpierw przechodzimy przez całą fabrykę, aby dojść do herbaciarni gdzie można wykupić wycieczkę z przewodnikiem, z uwagi na fakt, że trochę na niego czekamy spacerujemy po sklepie oglądając wyeksponowane produkty i ponieważ przygotowane są zaparzone herbaty różnego gatunku smakujemy je dwukrotnie przed i po zwiedzaniu.
Po trochę dłuższym niż zakładaliśmy czekaniu ruszamy, aby przejść cały proces produkcji od dostarczonych zbiorów liści, po zapakowanie gotowego wyrobu do wysyłki.
Najważniejsze etapy tradycyjnej produkcji herbaty to:
– więdnięcie czyli wstępne suszenie liści w celu zmniejszenia ich zawartości wilgoci o około 50%,
– walcowanie – liście herbaty są poddawane maszynowo procesowi rolowania i w ten sposób powstaje herbata liściasta. Odbywa się to w specjalnych maszynach rotacyjnych. Najszlachetniejsze gatunki herbat są rolowane ręcznie.
– oksydacja czyli utlenianie (potocznie zwane fermentacją) – pod wpływem tlenu, w kontrolowanych warunkach (temperatura, wilgotność), dochodzi do zmian biochemicznych w liściach,
– suszenie,
– sortowanie,
– pakowanie.
Spacer po procesie tworzenia herbaty trwa ok. 45 minut i nawet jak fabryka nie działa w danej chwili (co uważałam za przeszkodę) i tak jest bardzo ciekawy. Degustacja to punkt obowiązkowy, pokazała mi jak niewiele wiem o smakach i kolorach herbaty. Dla mnie czarna herbata zawsze miała intensywny kolor, a tu okazało się, że niekoniecznie. Im drobniejsza herbata tym mocniej się zaparza.
Najbardziej „szokująca” jest ilość gatunków herbaty produkowanej na Sri Lance, choć pewnie w Indiach czy innych krajach będących głównymi producentami herbaty jest podobnie. Dla mnie to było pierwsze zetknięcie z oznaczeniami gatunków, które są umieszczane na opakowaniach, jest ich tak dużo, że trudno wiedzieć co jest co i jaką wybrać.
Dla zainteresowanych pomocą może być skrócony przewodnik po rodzajach i gatunkach cejlońskiej herbaty.
Rodzaje herbaty
Herbata cejlońska występuje w kilku rodzajach, najpopularniejszym i najbardziej znanym jest oczywiście herbata cejlońska czarna, następnie herbata zielona i na końcu herbata biała lub „Silver Tips”. Herbaty te są produkowane na różne sposoby, aby osiągnąć ich jakość i smak.
Czarna herbata cejlońska jest najbardziej utlenioną odmianą i zawiera więcej kofeiny niż pozostałe odmiany. Czarną herbatę najlepiej uprawia się w gorącym i wilgotnym klimacie, gdzie temperatura nie przekracza 95 stopni Fahrenheita i nie spada poniżej 55 stopni Fahrenheita. W wyniku bliskości równika warunki klimatyczne Sri Lanki są idealne do uprawy i produkcji czarnej herbaty.
Zielona herbata jest bogata w przeciwutleniacze, ponieważ jest przetwarzana w inny sposób (nieutleniana), co pomaga jej zachować składniki odżywcze, które są ostatecznie korzystne dla zdrowia. Zielone herbaty cejlońskie mają cechy, które odróżniają je od pozostałych zielonych herbat produkowanych na całym świecie, mają tendencję do bycia ciemniejszymi zarówno w suchych, jak i zaparzanych liściach i zawierają dość bogaty smak.
Biała herbata jest również produkowana z tej samej rośliny co czarna i zielona herbata. Różnicą jest to, że najmłodsze liście i pąki pozostawia się do zwiędnięcia w naturalnym świetle słonecznym, a następnie poddaje się je lekkiej obróbce w celu uniknięcia utleniania, co powoduje, że biała herbata jest najmniej przetworzoną herbatą ze wszystkich i obfituje w korzyści zdrowotne. Ceylon white jest znany jako „Silver Tips”, ze względu na kolor, jaki przybiera po procesie produkcyjnym, jest również jedną z najdroższych herbat na Sri Lance.
Gatunki herbaty
Przedstawię tylko najbardziej znane gatunki, każdy z nich ma swoje charakterystyczne cechy. „Kwiatowe” odmiany głównych gatunków, takich jak FBOPF lub FBOP, są dobrze znane z osiągania wyższych cen na rynkach międzynarodowych i są najdroższe w produkcji, ale po kolei.
Cejlońska herbata jest dzielona na kilka klas podczas procesu produkcji i z takimi oznaczeniami spotkamy się przy jej zakupie:
OP lub Orange Pekoe – najwyższa klasa herbaty. Liście herbaty są długie, szorstkie i cienkie. Po zaparzeniu ma delikatny zapach i smak, a napary są lekkie i bladozielone.
Pekoe- liście tej odmiany różnią się od liści OP, są krótkie i nie tak sztywne jak OP, ale są nieco bardziej skręcone. Po zaparzeniu ich smak ma nutę goryczki wraz ze słodkim finiszem i jest bogatszy w kolor.
Klasy liści połamanych (z literką B- broken i/lub literką F – Fannings czyli specjalnie pokruszone liście)
BOP lub Broken Orange Pekoe – ten gatunek herbaty jest najbardziej poszukiwany. Jest to liść średniej wielkości z dużą ilością łodygi i włókien. Smak herbaty jest bogaty i świeży, a napar ma jasny kolor.
BOPF lub Broken Orange Pekoe Fanning – ta klasa składa się z liści, które są raczej mniejsze niż BOP, jest to również jedna z najpopularniejszych klas na Sri Lance. Napar ma bogatszy smak i jasny kolor.
FBOP lub Flower Broken Orange Pekoe – liście są grubsze i bardziej połamane, zawierają sporo końcówek, mają jasny kolor i delikatny smak.
FBOPF lub Flower Broken Orange Pekoe Fanning – uważana jest za jedną z najlepszych herbat w gamie Fanning, ta odmiana składa się z liści mniejszych i podobnych rozmiarem do BOPF, zawiera również rozsądną ilość końcówek i jest jasna w kolorze. Jej smak jest bogaty i świeży.
PF1 lub Pekoe Fanning 1- liść jest mniejszy w procesie produkcyjnym, a smak jest dość mocny, idealny do torebek herbaty.
Pył 1 – to drobnoziarniste cząsteczki o optymalnej mocy i gęstości, używane w torebkach. Pył zbierany jest automatycznie z taśmy produkcyjnej do dużych worków.
Silver Tips- ta odmiana zawiera najdelikatniejsze pąki, które po wysuszeniu stają się aksamitne, są to długie, czubate liście, mają srebrny kolor i prawie nie zawierają czarnych liści. Po zaparzeniu mają bardzo delikatny smak i są idealne do celów leczniczych.
Ceny herbat w sklepach przyfabrycznych są najwyższe, po niższych cenach znajdziemy herbaty na bazarach lub w dużych sklepach (marketach), najkorzystniej można kupić u hurtownika (sprzeda też w detalu). My między innymi nabyliśmy herbatę na Pettah Market w Colombo z uznanych plantacji Agarapatana, Talawakelle i innych po bardzo korzystnych cenach.
Zagłębienie się w „herbatę cejlońską” to niezwykłe doświadczenie, tego punktu nie może zabraknąć w podróży po Sri Lance kojarzonej niezmiennie z jej bogactwem jakim są plantacje herbaciane.
Podróż, listopad 2024.